ประกาศห้ามตกข้าวแก่ชาวนา จ.ศ.1239 ถูกยกเลิกโดย ป.พ.พ. ม.656 หรือไม่ และศาลมีอำนาจลดเบี้ยปรับสูงเกินได้หรือไม่
ประกาศห้ามตกข้าวแก่ชาวนา จ.ศ.1239 ถูกยกเลิกโดย ป.พ.พ. มาตรา 656 ที่คุ้มครองมิให้คิดราคาของต่ำกว่าราคาตลาด ศาลมีอำนาจลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนลงให้พอสมควรได้
พิพากษากลับให้จำเลยใช้เงิน 3,000 บาทแก่โจทก์ โดยลดเบี้ยปรับจาก 2,100 บาท เหลือ 600 บาท รวมกับเงินต้น 2,400 บาท
จำเลยตกลงขายข้าวเปลือกแต่ทำสัญญารับฝากแทน หากผิดสัญญาต้องจ่ายราคาสูงขึ้น ศาลชั้นต้นยกฟ้องเพราะขัดประกาศห้ามตกข้าว ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จ่าย ศาลฎีกาปรับลดเบี้ยปรับ
ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1981/2511นายบัวศรี ดายงค์โจทก์นายทองสุก สูนย์อ่อนจำเลย ป.พ.พ. ม. 118, ม. 381, ม. 383, ม. 453, ม. 461, ม. 656, ม. 657 ประกาศห้ามมิให้ตกข้าวแก่ชาวนา จ.ศ.1239 ประกาศห้ามมิให้ตกข้าวแก่ชาวนา จ.ศ.1239 นั้น ได้มีประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์รวบรวมข้อบัญญัติต่างๆ ในทางแพ่งทั้งหมดขึ้นใช้บังคับแล้ว และตามมาตรา 656 แห่งประมวลกฎหมายดังกล่าวก็ได้บัญญัติคุ้มครองมิให้เอาของชำระหนี้แทนเงินด้วยการคิดราคาของต่ำกว่าราคาท้องตลาดนั้นอยู่แล้ว ประกาศห้ามมิให้ตกข้าวแก่ชาวนา จ.ศ.1239 จึงเป็นอันถูกยกเลิกไม่ใช้บังคับต่อไป โจทก์ฟ้องว่าจำเลยตกลงจะขายข้าวเปลือกแก่โจทก์และได้รับเงินไปแล้วโดยได้ทำสัญญารับฝากข้าวเปลือกไว้ ถึงหากจะฟังว่าสัญญารับฝากข้าวเปลือกเป็นนิติกรรมอำพราง โจทก์ก็ขอให้บังคับตามสัญญาจะซื้อขายได้ ตกลงซื้อข้าวเปลือกราคาหนึ่ง และมีข้อสัญญาว่า หากผู้ขายไม่ส่งมอบตามกำหนดจะต้องใช้ราคาข้าวเปลือกสูงขึ้นเป็นอีกราคาหนึ่ง ย่อมมีลักษณะเป็นการกำหนดเบี้ยปรับฐานผิดสัญญา หากกำหนดไว้สูงเกินส่วน ศาลมีอำนาจลดลงเป็นจำนวนที่พอสมควรได้ (ปัญหาตามวรรคแรกวินิจฉัยโดยที่ประชุมใหญ่ครั้งที่28/2511)โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๐๙ จำเลยตกลงจะขายข้าวเปลือกให้โจทก์ ๓๐๐ ถัง ราคาถังละ ๘ บาท เป็นเงิน ๒,๔๐๐ บาทและได้รับเงินไปแล้ว สัญญาจะส่งมอบข้าวเปลือกไม่เกินวันที่ ๒๘กุมภาพันธ์ ๒๕๑๐ หากผิดสัญญา ยอมใช้ราคาให้โจทก์ถังละ ๑๕ บาท จำเลยได้ทำสัญญารับฝากข้าวเปลือกไว้ จำเลยผิดสัญญา จึงขอให้บังคับจำเลยใช้ราคาข้าวเปลือกเป็นเงิน ๔,๕๐๐ บาท จำเลยต่อสู้ว่า ไม่เคยตกลงขายข้าวเปลือกให้โจทก์ แต่จำเลยกู้เงินโจทก์ ๕๐๐ บาท สัญญาจะใช้ด้วยข้าวเปลือก ๑๐๐ ถัง ซึ่งเรียกว่าตกข้าว โจทก์ให้จำเลย