ภาระการนำสืบในคดีพิพาทเขตที่ดินว่าฝ่ายใดต้องนำสืบก่อน เมื่อจำเลยโต้แย้งว่าที่ดินอยู่ในเขตโฉนดของตน
โจทก์มีหน้าที่นำสืบก่อนว่าที่ดินอยู่ในเขตโฉนดของตน หากจำเลยโต้แย้งว่าอยู่ในเขตโฉนดตน ศาลวินิจฉัยตามประเด็นได้โดยไม่ต้องให้จำเลยฟ้องแย้ง และป.พ.พ. ม.1373 ใช้บังคับไม่ได้เมื่อจำเลยไม่ยอมรับว่าเป็นที่ธรณีสงฆ์
พิพากษายืน
โจทก์เป็นวัดฟ้องจำเลยบุกรุกที่ดินพิพาทซึ่งอยู่ระหว่างเขตโฉนด โจทก์อ้างเป็นที่ธรณีสงฆ์ แต่จำเลยโต้แย้งว่าที่ดินอยู่ในเขตโฉนดของตนที่ได้มาทางมรดกและครอบครองนาน ศาลชั้นต้นและอุทธรณ์ยกฟ้อง
ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1992/2511วัดบางลำภู โดยนายเทพ สมใจ ศึกษาธิการจังหวัดเพชรบุรี ผู้รับมอบอำนาจแทนพระอธิการสงวน (พุทธสีโล) เจ้าอาวาสโจทก์นายเอียง รุ่งโรจน์ ที่ 1 นางสุก รุ่งโรจน์ ที่ 2จำเลย ป.พ.พ. ม. 1373 ป.วิ.พ. ม. 84, ม. 142, ม. 177, ม. 183 พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ.2505 โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกที่พิพาทซึ่งอยู่ในเขตโฉนดของโจทก์ จำเลยให้การว่าที่ดินตามโฉนดของโจทก์มีอาณาเขตติดกับที่ดินตามโฉนดของจำเลยจริง จำเลยไม่ได้บุกรุกที่ดินของโจทก์ และว่าที่พิพาทเป็นที่ดินอยู่ในเขตโฉนดซึ่งเป็นกรรมสิทธิ์ของจำเลยแล้ว ประเด็นจึงมีว่า ที่พิพาทอยู่ในเขตโฉนดของโจทก์หรือจำเลยเท่านั้นโจทก์มีหน้าที่นำสืบก่อน จำเลยมิได้ยอมรับว่าที่พิพาทเป็นที่ธรณีสงฆ์ซึ่งมีชื่อโจทก์เป็นเจ้าของในโฉนด หรือต่อสู้ว่าจำเลยได้กรรมสิทธิ์ที่พิพาทโดยการครอบครองปรปักษ์ต่อโจทก์ โจทก์จะยกเอาข้อสันนิษฐานของกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1373 มาเป็นประโยชน์ในคดีนี้ว่าจำเลยมีหน้าที่นำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานของกฎหมายข้อนี้ จำเลยมีหน้าที่นำสืบก่อน ดังนี้ ย่อมไม่ได้ เมื่อศาลฟังว่า ที่พิพาทอยู่ในโฉนดของจำเลยทั้งสอง มิได้ฟังว่าเป็นที่ธรณีสงฆ์ซึ่งอยู่ในโฉนดของโจทก์ซึ่งเป็นวัด ไม่จำต้องหยิบยกเอาพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ.2505 ใช้บังคับ จำเลยให้การต่อสู้คดีว่า ที่พิพาทเป็นที่ดินที่จำเลยซึ่งเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในโฉนด ไม่ใช่ที่ดินในโฉนดของโจทก์ แม้จำเลยจะไม่ฟ้องแย้งด้วย ก็มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยอยู่แล้วว่า ที่พิพาทเป็นที่ดินในเขตโฉนดของโจทก์หรือของจำเลย ศาลย่อมวินิจฉัยไปตามประเด็นนั้นได้โดยไม่ต้องให้จำเลยฟ้องแย้ง คำวินิจฉัยของศาลที่เชื่อว่าที่พิพาทอยู่ในเขตโฉนดของจำเลยพิพากษายกฟ้อง จึงเป็นคำวินิจฉัยชี้ข