ตัวแทนออกเงินทดรองค่าเช่าซื้อทรัพย์สินแทนตัวการ ถือเป็นการจำเป็น ตัวการต้องรับผิดชดใช้เงินพร้อมดอกเบี้ย แม้ตัวแทนมิได้ฟ้องแย้ง
ตัวแทนซึ่งออกเงินทดรองไปในการทำกิจการของตัวการ หากเป็นการจำเป็นตามเหตุผล ตัวแทนย่อมมีสิทธิเรียกเงินนั้นและดอกเบี้ยจากตัวการตาม ป.พ.พ. มาตรา 816 แม้ตัวแทนมิได้ฟ้องแย้งเรียกเงินดังกล่าวมาในคดี แต่เมื่อโจทก์ฟ้องเรียกทรัพย์พิพาทเป็นของตนทั้งหมด แต่พิจารณาได้ความว่าโจทก์ควรได้แต่ส่วนแบ่งเพราะจำเลยชำระค่า
พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้โจทก์ชำระเงิน 43,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องถึงวันที่โจทก์ได้รับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้แก่จำเลย
โจทก์มอบให้จำเลยเป็นตัวแทนชำระค่าเช่าซื้อที่ดินและบ้านแทนตน จำเลยออกเงินทดรองค่าเช่าซื้อไป 43,700 บาท ซึ่งจำเป็นเพราะมิฉะนั้นผู้ให้เช่าซื้อไม่โอนกรรมสิทธิ์ให้ ต่อมาโจทก์ฟ้องเรียกทรัพย์พิพาทคืนจากจำเลย แต่จำเลยมิได้ฟ้องแย้งเรียกเงินทดรองดังกล่าว
ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3824/2533นายสมศักดิ์ นาเมืองรักษ์โจทก์สหกรณ์เคหสถานกรุงเทพฯ จำกัดผู้ร้องสอดนางสังวาลย์ แสนเกษมจำเลย ป.พ.พ. , ม. 816 ป.วิ.พ. ม. 142, ม. 246, ม. 247จำเลยเป็นตัวแทนของโจทก์ ได้ออกเงินทดรองค่าเช่าซื้อที่ดินและบ้านพิพาทไป ซึ่งพิเคราะห์ตามเหตุควรนับว่าเป็นการจำเป็น เพราะมิฉะนั้นผู้ให้เช่าซื้อจะไม่โอนกรรมสิทธิ์ที่ดินและบ้านพิพาทให้ จำเลยจึงมีสิทธิเรียกเอาเงินจำนวนนี้และดอกเบี้ยได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 816 กรณีเช่นนี้แม้จำเลยมิได้ฟ้องเรียกร้องมา แต่โจทก์เป็นตัวการย่อมต้องรับผิดต่อจำเลยรวมทั้งดอกเบี้ยตามบทบัญญัติข้างต้น ทั้งกรณีก็เป็นเรื่องโจทก์ฟ้องเรียกทรัพย์พิพาทเป็นของโจทก์ทั้งหมด แต่พิจารณาได้ความว่าโจทก์ควรได้แต่ส่วนแบ่งเพราะจำเลยได้ชำระค่าเช่าซื้อบางส่วนแทน โจทก์จึงมีหน้าที่ชำระค่าเช่าซื้อนั้นให้แก่จำเลยโจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและบ้านจากสหกรณ์เคหสถานกรุงเทพฯ จำกัด โดยชำระค่าเช่าซื้อเดือนละงวดมีกำหนด ๓๖ งวด ได้ชำระไปแล้ว ๑๐ งวด ต่อมาโจทก์ถูกศาลจังหวัดบุรีรัมย์พิพากษาจำคุก ๖ ปี ระหว่างโจทก์ถูกคุมขังได้มอบให้จำเลยชำระค่าเช่าซื้อที่ดินและบ้านแทน โจทก์เกรงว่า เมื่อกรรมสิทธิ์ในที่ดินและบ้านตกเป็นของโจทก์จะต้องถูกยึดทรัพย์ชำระหนี้ในคดีที่โจทก์ต้องคำพิพากษาจำคุกจึงตกลงกับจำเลยให้จำเลยเป็นผู้เช่าซื้อแทน และเมื่อชำระค่าเช่าซื้อครบถ้วนแล้วให้จำเลยเป็นผู้มีชื่อถือกรรมสิทธิ์แทนด้วย คณะกรรมการสหกรณ์เคหสถานกรุงเทพฯ จำกัด อนุมัติให้โอนสิทธิการเช่าซื้อกันได้ ต่อมาจำเลยได้เปลี่ยนสัญญาเช่าซื้อโดยใส่ชื่อจำเลยเป็นผู้เช่าซื้อ จำเลยได้ชำระค่าเช่าซื้อจนครบ สหกรณ์เคหสถานกรุงเทพฯจำกัด ได้โอนกรรมสิทธิ์ที่ดินและบ้านให้จำเล