ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 900/2544นายบัญญัติ ศรีบำรุง โดยนางแพง ศรีบำรุงผู้เข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์นายสลับ จันทร์เขียนจำเลย ป.พ.พ. ม. 456, ม. 519, ม. 1367, ม. 1377 วรรคหนึ่ง, ม. 1378 ป.วิ.พ. ม. 55, ม. 142การที่โจทก์จำเลยต่างมีสิทธิครอบครองในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ได้ตกลงแลกเปลี่ยนที่ดินกันครอบครองโดยเด็ดขาด เมื่อจำเลยโต้แย้งสิทธิครอบครองของโจทก์ โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องตาม ป.วิ.พ. มาตรา 55 และแม้การแลกเปลี่ยนที่ดินระหว่างโจทก์กับจำเลยจะตกเป็นโมฆะ เพราะมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตาม ป.พ.พ. มาตรา 456 ประกอบมาตรา 519 ก็ตาม แต่เมื่อต่างฝ่ายต่างได้สละการครอบครองและส่งมอบที่ดินให้อีกฝ่ายยึดถือครอบครองแล้วเช่นนี้ โจทก์และจำเลยย่อมได้สิทธิครอบครองในที่ดินส่วนนั้นตาม ป.พ.พ. มาตรา 1367 มาตรา 1377 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1378 แม้ที่ดินพิพาทจะถูกเวนคืนไปแล้ว และโจทก์ไม่มีสิทธิที่จะฟ้องบังคับให้จำเลยแบ่งแยกที่ดินและโอนเปลี่ยนชื่อทางทะเบียนให้แก่โจทก์ เนื่องจากสัญญาแลกเปลี่ยนที่ดินตกเป็นโมฆะก็ตาม แต่ศาลฎีกาก็เห็นสมควรพิพากษาให้โจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินส่วนดังกล่าวในขณะที่ที่ดินถูกเวนคืน ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในการรับเงินค่าทดแทนจากทางราชการซึ่งไม่ถือว่าเป็นการพิพากษาเกินไปกว่าหรือนอกจากที่ปรากฏในคำฟ้อง เพราะเป็นสิทธิอย่างเดียวกันโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดิน 1 แปลงที่ดินของโจทก์อยู่ติดกับที่ดินของจำเลยโดยเนื้อที่ครึ่งหนึ่งอยู่ในเขตที่ดิน น.ส.3 ก. เลขที่ 992 ซึ่งมีชื่อโจทก์เป็นเจ้าของ ส่วนอีกครึ่งหนึ่งอยู่ในเขตที่ดิน น.ส. 3 ก. เลขที่ 993 ซึ่งมีชื่อจำเลยเป็นเจ้าของ เมื่อต้นปี 2539 ทางราชการประกาศให้