เอกสารที่ผู้ให้กู้ทำไว้กับผู้กู้ว่าเมื่อได้รับเงินตามเช็คที่ผู้กู้นำของบุคคลภายนอกมาชำระครบถ้วนแล้วจะคืนสัญญากู้ให้ทันที ถือเป็นการแปลงหนี้ใหม่หรือไม่
การแปลงหนี้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 349 ต้องเป็นสัญญาระหว่างคู่กรณีที่ระงับหนี้เก่าและก่อหนี้ใหม่ขึ้นแทน หากผู้ให้กู้ยังสงวนสิทธิเรียกร้องหนี้เดิมจากผู้กู้ไว้ ย่อมไม่ใช่การแปลงหนี้ ส่วนการเปลี่ยนตัวลูกหนี้ตามมาตรา 350 ต้องได้รับความยินยอมจากลูกหนี้ใหม่
เอกสารหมาย ล.1 ไม่ใช่สัญญาแปลงหนี้ หนี้เดิมระหว่างโจทก์จำเลยยังไม่ระงับ โจทก์มีสิทธิฟ้องตามสัญญากู้เดิมได้ พิพากษายืนตามศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระต้นเงิน 7,500 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 8 พฤศจิกายน 2497 จนกว่าจะชำระเสร็จ และให้จำเลยใช้ค่าทนายชั้นฎีกา 100 บาท
โจทก์ให้จำเลยกู้เงิน 16,300 บาท ต่อมาจำเลยนำเช็คของนายเจริญมาชำระหนี้ โจทก์ทำเอกสารระบุว่าเมื่อรับเงินตามเช็คครบถ้วนแล้วจะคืนสัญญากู้ให้ทันที แต่ยังไม่ได้รับเงินตามเช็คครบถ้วน โจทก์จึงฟ้องจำเลยตามสัญญากู้เดิม
ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 467/2500นายบุญชิน สุพัฒนกุลโจทก์นายไชย วงศ์สวัสดิ์จำเลย ป.พ.พ. ผู้ให้กู้ทำเอกสารให้ผู้กู้ว่า เมื่อได้รับเงินตามเช็คที่ผู้กู้เอาของคนภายนอกมาชำระให้ครบถ้วนแล้วจะคืนสัญญากู้ให้ทันที ดังนี้ ไม่ใช่แปลงหนี้ใหม่ เมื่อยังไม่ได้รับเงินตามเช็คผู้ให้กู้ฟ้องตามสัญญากู้เดิมได้โจทก์ฟ้องและยื่นคำร้องเพิ่มเติมฟ้องว่า เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2496 จำเลยได้ทำสัญญากู้เงินโจทก์ไปเป็นเงิน 16,300 บาท สัญญาจะให้ดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 1 ต่อเดือนจนกว่าจะชำระเสร็จกำหนดชำระเงินต้นคืนในวันที่ 15 มิถุนายน 2496 ปรากฏหลักฐานตามสำเนาสัญญากู้ท้ายฟ้อง จำเลยได้ชำระต้นเงินพร้อมทั้งดอกเบี้ยให้โจทก์บ้างแล้ว ยังคงค้างชำระเงินต้นอยู่ 10,457 บาท และดอกเบี้ย 143 บาทรวมเป็นเงิน 10,600 บาท โจทก์ได้ทวงถามจำเลย ๆ ผัดผ่อนเรื่อยมา จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับจำเลยชำระเงินที่ค้างตามคำขอท้ายฟ้องจำเลยให้การว่าได้ซื้อเชื่อข้าวสารจากนางเหลี่ยนภริยาโจทก์ต่อมาโจทก์ให้จำเลยทำสัญญากู้เงินให้โจทก์ไว้เป็นหลักฐานเป็นจำนวนเงิน 16,300 บาท จำเลยได้ผ่อนชำระให้นางเหลี่ยน ไปจนเหลือเพียง 10,500 บาท ต่อมาวันที่ 8 พฤศจิกายน 2497 นางเหลี่ยนได้รับมอบหมายจากโจทก์ให้ทำสัญญาแปลงหนี้เดิมมาเป็นหนี้ตามตั๋วเงิน ดังสำเนาสัญญาท้ายคำให้การจำเลย โดยฝ่ายโจทก์ยอมรับเช็คของนายเจริญ วิชัยรัตน์ 2 ฉบับ ๆ หนึ่งเงิน 3,000 บาท อีกฉบับหนึ่งเงิน 7,500 บาทเป็นการชำระหนี้แทนจำเลย หนี้ของจำเลยตามฟ้องจึงเป็นอันระงับ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องชั้นพิจารณา โจทก์ยอมรับรองเอกสารท้ายคำให้การจำเลยฉบับลงวันที่ 8 พฤศจิกายน 2497 ซึ่งศาลให้หมายเลข ล.1 และโจทก์ยอมรับว่าได้รับเงินตามเช็คหมายเลข 410384 จำนวน 3,000 บาท ตามที่ระบุในเอกสารหมาย ล.1