ฎีกาที่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 662/2497

ประเด็นกฎหมาย

ที่พิพาทเป็นที่ธรณีสงฆ์ของวัดดาวเรืองหรือไม่ และจำเลยได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองปรปักษ์หรือไม่

หลักกฎหมาย

ที่ธรณีสงฆ์นั้นแม้ผู้ใดจะครอบครองมาช้านานเพียงใดก็ไม่ได้กรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครอง ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ.121 มาตรา 7 และพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ.2484 มาตรา 41 บุคคลจะอ้างเอาที่วัดหรือที่ธรณีสงฆ์เป็นกรรมสิทธิ์โดยอาศัยการครอบครองปรปักษ์หรืออายุความไม่ได้

คำวินิจฉัย

พิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ยืนตามศาลชั้นต้น

ข้อเท็จจริงสำคัญ

โจทก์ฟ้องว่าที่นาไม่มีโฉนดเนื้อที่ประมาณ 2 ไร่เศษ ตำบลดาวเรือง อำเภอเมืองสระบุรี จังหวัดสระบุรี เป็นที่ธรณีสงฆ์ของวัดดาวเรือง จำเลยบุกรุกเข้าทำนาและขอให้เจ้าพนักงานที่ดินรังวัดออกโฉนดที่ 5140 ให้แก่จำเลย จำเลยต่อสู้ว่าที่พิพาทไม่ใช่ที่ธรณีสงฆ์ แต่เป็นของนางคำ ซึ่งยกกรรมสิทธิ์ให้จำเลย จำเลยครอบครองทำ

เนื้อหาคำพิพากษา (บางส่วน)

ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 662/2497วัดดาวเรือง (โดยนายอ่อน พันธ์ปุย ไวยาวัจกร ผู้รับมอบอำนาจโจทก์นายบุญ เสวติพันธ์จำเลย พ.ร.บ.ลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ.121 ม. 7 พ.ร.บ.ลักษณะปกครองคณะสงฆ์แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ.2477 พ.ร.บ.คณะสงฆ์ พ.ศ.2484 ม. 41ที่ธรณีสงฆ์นั้นแม้ผู้ใดจะครอบครองมาช้านานเพียงใดก็ไม่ได้กรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองทั้งนี้ก็เพราะมีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นแนวเดียวกันตามนัยที่ว่านี้มาแต่เดิม คือพระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ.121 มาตรา 7ความว่า 'ที่วัดก็ดีที่ธรณีสงฆ์ก็ดีเป็นสมบัติทางศาสนาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเป็นอัครศาสนูปถัมภก ทางปกครองรักษาโดยพระบรมราชานุภาพ ผู้ใดผู้หนึ่งจะโอนกรรมสิทธิ์ที่นั้นไปไม่ได้' แม้กฎหมายมาตรานี้จะได้ถูกแก้ไขโดย พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ.2477 ให้มีการโอนกรรมสิทธิ์ที่วัดหรือที่ธรณีสงฆ์ได้โดยอำนาจแห่งกฎหมายเฉพาะและแม้ พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ.2484 ซึ่งเป็นกฎหมายที่ใช้อยู่ในปัจจุบันจะมีความในมาตรา 41 ว่า 'ที่วัดและที่ธรณีสงฆ์จะโอนกรรมสิทธิ์ได้แต่โดยพระราชบัญญัติ'หลักการในเรื่องสิทธิของบุคคลเกี่ยวกับที่วัดก็คงเป็นไปเช่นเดิมคือบุคคลจะอ้างเอาที่วัดหรือที่ธรณีสงฆ์เป็นกรรมสิทธิ์ของตนโดยอาศัยอำนาจปกครองโดยปรปักษ์หรือโดยอายุความไม่ได้ทั้งนี้เป็นคนละเรื่องกับปัญหาข้อเท็จจริงที่ว่าที่แปลงใดเป็นที่วัดหรือที่ธรณีสงฆ์หรือมิใช่ซึ่งในกรณีนี้จะต้องสืบให้ได้ความชัดฟังได้ว่าเป็นที่ธรณีสงฆ์โจทก์ฟ้องและยื่นคำร้องขอแก้ฟ้องว่า ที่นาไม่มีโฉนดเนื้อที่ประมาณ2 ไร่เศษ ตำบลดาวเรือง อำเภอเมืองสระบุรี จังหวัดสระบุรีเป็นที่ธรณีสงฆ์ของวัดดาวเรืองโจทก์ จำเลยได้ละเมิดบุกรุกเข้าทำนาในที่ดินของโจทก์ และได้ขอให้เจ้าพนักงานหอทะเบีย