สิทธิขอเปิดทางจำเป็นในที่ดินของผู้อื่นเมื่อมีทางเลือกอื่นที่ทำให้ที่ดินที่ล้อมอยู่เสียหายน้อยกว่า
ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1349 เจ้าของที่ดินที่ถูกที่ดินอื่นล้อมจนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะมีสิทธิขอผ่านที่ดินที่ล้อมอยู่ได้ แต่ต้องเลือกที่และวิธีทำทางผ่านให้พอควรแก่ความจำเป็นและคำนึงถึงที่ดินที่ล้อมอยู่ให้เสียหายน้อยที่สุด
โจทก์ไม่มีสิทธิขอเปิดทางพิพาทเป็นทางจำเป็น พิพากษากลับให้ยกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้เป็นพับ
โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินที่ถูกปิดล้อมทุกด้าน แต่สามารถขอเปิดทางจำเป็นผ่านที่ดินแปลงอื่นของเครือญาติได้ และที่ดินพิพาทเป็นถนนคอนกรีตสาธารณูปโภคในโครงการจัดสรรที่หากเปิดทางจำเป็นจะกระทบต่อความสงบสุขของเจ้าของที่ดินจัดสรร
ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4907/2566นาย พ.โจทก์นาย ญ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1349 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 286 ข้อ 30 ป.พ.พ. ได้บัญญัติกำหนดหลักเกณฑ์ในการขอผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ออกไปสู่ทางสาธารณะไว้ในมาตรา 1349 วรรคหนึ่ง ว่า ที่ดินแปลงใดมีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ เจ้าของที่ดินแปลงนั้นจะผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้ เป็นกรณีที่กฎหมายบัญญัติให้มุ่งพิจารณาถึงสภาพของที่ดินนั้นว่าจะต้องถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะเป็นสำคัญ เจ้าของที่ดินแปลงนั้นจึงมีสิทธิจะผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้ และมีสิทธิขอผ่านที่ดินที่ล้อมแปลงใดก็ได้ เพียงแต่การที่จะผ่านที่ดินที่ล้อมนั้น บทบัญญัติในวรรคสามของมาตราเดียวกัน กำหนดให้ ที่และวิธีทำทางผ่านนั้นต้องเลือกให้พอควรแก่ความจำเป็นของผู้มีสิทธิจะผ่าน กับทั้งให้คำนึงถึงที่ดินที่ล้อมอยู่ให้เสียหายแต่น้อยที่สุดที่จะเป็นไปได้ ซึ่งนอกจากที่ดินของจำเลยที่ 1 ถึงที่ 5 และนายสุจินต์ ที่โจทก์ฟ้องขอเปิดทางจำเป็นแล้ว โจทก์สามารถใช้ที่ดินโฉนดเลขที่ 55890 เป็นทางจำเป็นเข้าออกสู่ซอยเอกชัย 69 ซึ่งเป็นถนนสาธารณะได้ โดยผ่านที่ดินเครือญาติโจทก์ ย่อมแสดงให้เห็นว่า นอกจากทางพิพาทแล้วโจทก์ยังมีทางออกสู่ทางสาธารณะโดยขอเปิดทางจำเป็นในที่ดินแปลงอื่นได้ ซึ่งการจะขอเปิดทางจำเป็นในที่ดินแปลงใดนั้นต้องคำนึงถึงที่ดินที่ล้อมอยู่ให้เสียหายแต่น้อยที่สุดที่จะเป็นไปได้ เมื่อพิจารณาถึงสภาพที่ดินพิพาทที่โจทก์ขอเปิดเป็นทางจำเป็นนั้น มีลักษณะเป็นถนนคอนกรีตอันเป็นสาธารณูปโภคที่ผู้จัดสรรที่ดินได้จัดทำขึ้นและตกอยู่ภายใต้ภาระจำยอมแก่ที่ดินที่จัดสรรตามกฎหมาย ซึ่งบริเวณดังกล่าวมีบ้านพักอาศัยเป็นจำนว