ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 279/2479นางไปล่ พหลโยธินโจทก์นางสาวเนินจำเลย ป.พ.พ. ม. 1524-2533, ม. 18 ป.วิ.พ. พฤติการณ์ที่ฟังว่าเป็นบุตร์อันเกิดจากภริยาที่ชอบด้วยกฎหมาย สู่ขอหญิงมาเป็นภริยาน้อยโดยเสียเงินค่าเครื่องเรือนแลมีพิธีแต่งงาน การอยู่กินต่อกันแม้จะเป็นครั้งคราว แต่ก็เป็นไปโดยเปิดเผย ดังนี้ ต้องฟังว่าหญิงนั้นเป็นภริยาที่ชอบด้วยกฎหมายบุตร์ที่เกิดด้วยหญิงนั้นจึ่งมีสิทธิใช้นามสกุลของบิดาได้โดยชอบด้วยกฎหมายเหตุจะเกิดคดีนี้ได้ความว่าจำเลยจะทำการสมรส จำเลยอ้างว่าเป็นบุตร์โดยชอบด้วยกฎหมายของพระยาพหลโยธิน(นพ พหลโยธิน) จำเลยจึงมีสิทธิใช้นามสกุล"พหลโยธิน" ญาติทางฝ่ายชายจึงมาสอบสวนโจทก์ ๆ ปฏิเสธว่า ไม่รู้จักจำเลยจึงได้เกิดฟ้องร้องคดีนี้ขึ้น โดยโจทก์หาว่าจำเลยบังอาจใช้นามสกุลพหลโยธินโดยไม่มีสิทธิอย่างใดเป็นการเสียหายแก่โจทก์ จึงขอให้ห้ามจำเลยไม่ให้ใช้นามสกุล "พหลโยธิน" ต่อไป ทางพิจารณาได้ความว่าจำเลยเป็นบุตร์นางลำจวนเกิดด้วยพระยาพหลโยธิน นางลำจวนผู้นี้เป็นบุตร์ขุนกลางคดีกรมการเมืองราชบุรี เมื่อครั้งพระยาพหลโยธินไปรับราชการที่จังหวัดราชบุรี ได้ไปพูดจาสู่ขอนางลำจวนเป็นภรรยาต่อบิดามารดาของนางลำจวน โดยให้เงิน ๘๐๐ บาทเป็นค่าเครื่องเรือนแลยังได้ทำพิธีไหว้ผี การอยู่กินกับนางลำจวนนี้พระยาพหลโยธินได้ไปมาหาสู่กับนางลำจวนเป็นครั้งคราว บางครั้งก็พักนอนที่บ้านบิดามารดานางลำจวน บางครั้งก็พามาค้างนอนที่บ้านพักกรมทหารแต่ก็คงเป็นไปโดยเปิดเผยในจังหวัดราชบุรี จะปิดบังบ้างก็ฉะเพาะคุณหญิงพหลโยธินแลญาติบางคนเท่านั้น แลปรากฎว่าเมื่อคราวนางลำจวนจะคลอดบุตร ซึ่งเป็นเวลาขณะที่พระยาพหลฯไปราชการต่างประเทศ ยังได้ฝากฝังนายทหารให้ช่วยเหลือเวลาคลอดบุตร เมื่อกลับจากประเทศญี่ปุ่นได้มาเยี่ยมที