ปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับการเพิกถอนการโอนที่ดิน การผิดสัญญาจะซื้อขาย และการชำระหนี้พ้นวิสัย
การที่เจ้าพนักงานที่ดินไม่อนุญาตให้โอนที่ดินตามสัญญาจะซื้อขาย ไม่ถือเป็นการชำระหนี้พ้นวิสัยตามมาตรา 219 เพราะเจ้าของทรัพย์มีสิทธิจำหน่ายทรัพย์สินของตนได้โดยเสรี เว้นแต่จะมีกฎหมายห้าม และไม่มีกฎหมายให้อำนาจเจ้าพนักงานปฏิเสธการโอนตามอำเภอใจ การฟ้องขอให้เพิกถอนการโอนตามมาตรา 1300 ผู้ฟ้องต้องแสดงว่าตนอย
ศาลฎีกาพิพากษาแก้ ให้จำเลยที่ 1 คืนมัดจำ 40,000 บาท และใช้ค่าเสียหาย 75,000 บาท แก่โจทก์ ส่วนจำเลยที่ 2-3 ไม่ต้องรับผิด
โจทก์ทำสัญญาจะซื้อขายที่ดินกับจำเลยที่ 1 วางมัดจำ 40,000 บาท ต่อมาตกลงเปลี่ยนผู้ซื้อเป็นนายโมตีรามซึ่งเป็นคนต่างด้าว เจ้าพนักงานที่ดินไม่อนุญาตให้โอน จำเลยที่ 1 จึงขายที่ดินให้จำเลยที่ 2-3 ในราคาสูงกว่า โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการโอนและเรียกค่าเสียหาย
ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 874/2490นางจันทรสม โกรังนาโจทก์เจ้าบัวทิพย์ ณเชียงใหม่ ที่ 1 นายฉันท์ วิชยาภัย ที่ 2 นายชู โอสถานนท์ ที่3 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475 ป.พ.พ. ม. 213, ม. 219, ม. 222, ม. 237, ม. 386, ม. 420, ม. 456, ม. 486, ม. 1299, ม. 486, ม. 1300, ม. 1336 พ.ร.บ.ออกโฉนดที่ดิน ร.ศ.127 ม. 41 ป.พ.พ. ป.ที่ดิน ทำสัญญาจะซื้อขายที่ดินกันไว้แล้ว ต่อมาตกลงกันให้ผู้อื่นเป็นผู้ซื้อดังนี้ถือว่าเลิกสัญญาเดิม และเกิดสัญญาขึ้นใหม่ตามที่ตกลงกันนั้น ปรากฎว่าเจ้าพนักงานที่ดินไม่ทำการโอนที่ดินให้ อีกฝ่ายหนึ่งยังร้องเรียนต่อไปเพื่อทำการโอนดังนี้ยังไม่ถือว่าการชำระหนี้เป็นการพ้นวิสัยอันจะทำให้ลูกหนี้หลุดพ้นตาม มาตรา 219 ในเรื่องฟ้องขอให้บังคับผู้ขายทำการโอนที่ดินและปรากฎว่าผู้ขายโอนให้แก่ผู้อื่นแล้วนั้น ถ้าหากว่าเพิกถอนการโอนนั้นได้ ก็ถือว่าสภาพแห่งหนี้เปิดช่องให้บังคับตามมาตรา 213 ถ้าเพิกถอนไม่ได้สภาพแห่งหนี้ก็ไม่เปิดช่องในบังคับตามาตรา 213 ตาม ม. 1336 และรัฐธรรมนูญ นั้น เจ้าของย่อมมีสิทธิจำหน่ายทรัพย์สินของตน เว้นแต่จะมีกฎหมายห้าม เจ้าพนักงานที่ดินไม่อาจที่จะไม่ยอมทำการโอนที่ดินตามสัญญาซื้อขายในเมื่อเขาร้องขอทำการโอน ตามความพอใจของตน นอกจากเป็นการไม่ถูกต้องตาม พ.ร.บ.ออกโฉนดที่ดิน ม. 41(ข) ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ทำสัญญาจะซื้อขายที่ดินไว้กับตน แล้วเอาไปโอนขายให้แก่จำเลยที่ 2 - 3 ดังนี้ ไม่ถือว่า เป็นการฟ้องว่าจำเลยโอนกันโดยการฉ้อฉล เป็นเหตุให้โจทก์เสียเปรียบตาม ม. 237 ผู้ที่ฟ้องขอให้เพิกถอนตาม ม. 1300 จะต้องแสดงว่าตนอยู่ในฐานะอันจะจดทะเบียนสิทธิได้ตามมาตรานี้ เพียงแต่ได้ความว่า ได้ทำสัญญาจะซื้อขายและวางมัดจำไว้ ไม่เรียกว่าอยู่ในฐานะอันจะให้จดทะเบ