คำตอบสั้น ๆ
นายจ้างอาจไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานเมื่อ เหตุเลิกจ้างเข้าเงื่อนไขข้อยกเว้นตามมาตรา 119 เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ฝ่าฝืนคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายโดยมีเงื่อนไขเรื่องหนังสือเตือน หรือขาดงานติดต่อกันตามที่กฎหมายกำหนด
แต่คำว่า “ทำผิด” “ผลงานไม่ดี” หรือ “ไม่ผ่านโปร” ไม่ได้เท่ากับเข้าข้อยกเว้นโดยอัตโนมัติ ต้องดูว่าเป็นเหตุใดตามตัวบท มีข้อเท็จจริงและหลักฐานอย่างไร และนายจ้างแจ้งเหตุเลิกจ้างไว้อย่างไร
มาตรา 119 กำหนดข้อยกเว้นไว้กี่กรณี?
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 119 ระบุเหตุหลักหกกลุ่มที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้างลูกจ้าง ได้แก่
- (1) ทุจริตต่อหน้าที่ หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง — ต้องดูพฤติการณ์การกระทำที่เป็นเหตุเลิกจ้างจริง
- (2) จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย — แยกการจงใจออกจากความผิดพลาดในการทำงานทั่วไป
- (3) ประมาทเลินเล่อจนทำให้นายจ้างได้รับความเสียหายอย่างร้ายแรง — ไม่ใช่ความเสียหายเล็กน้อยทุกประเภท
- (4) ฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และมีการตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว เว้นแต่กรณีร้ายแรงที่ไม่จำเป็นต้องเตือน
- (5) ละทิ้งหน้าที่สามวันทำงานติดต่อกัน ไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่ และไม่มีเหตุอันสมควร
- (6) ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด โดยกรณีความผิดที่กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษยังมีเงื่อนไขเรื่องความเสียหายแก่นายจ้าง
การนับสามวันในข้อ (5) เป็น วันทำงาน และกฎหมายระบุด้วยว่าแม้มีวันหยุดคั่นก็อาจนับต่อเนื่องได้ ไม่ควรตีความอย่างง่ายว่าเป็นการขาดงานครบสามวันปฏิทินโดยไม่ดูตารางงานและเหตุขาดงาน
หนังสือเตือนจำเป็นทุกครั้งหรือไม่?
ไม่ใช่ทุกเหตุในมาตรา 119 ต้องมีหนังสือเตือน ข้อกำหนดเรื่องหนังสือเตือนเป็นประเด็นสำคัญโดยเฉพาะกรณีฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งตาม มาตรา 119 (4)
ต้องพิจารณาว่าคำสั่งนั้นชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหรือไม่ การเตือนเป็นหนังสือเกี่ยวกับการฝ่าฝืนที่นำมาอ้างได้หรือไม่ และเกิดการฝ่าฝืนซ้ำในบริบทใด กฎหมายยังระบุว่าหนังสือเตือนมีผลบังคับได้ไม่เกินหนึ่งปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิดที่ได้รับการเตือน
กรณีร้ายแรง กฎหมายเปิดทางให้ไม่ต้องเตือนก่อน แต่การเรียกพฤติการณ์ว่า “ร้ายแรง” เพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำวินิจฉัยสุดท้าย ต้องดูข้อเท็จจริงและลักษณะความผิดนั้น
นายจ้างต้องระบุเหตุเลิกจ้างไว้หรือไม่?
มาตรา 119 มีหลักสำคัญว่า ถ้านายจ้างไม่ได้ระบุข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุเลิกจ้างในหนังสือบอกเลิกสัญญาจ้าง หรือไม่ได้แจ้งเหตุให้ลูกจ้างทราบขณะเลิกจ้าง นายจ้างจะยกข้อเท็จจริงนั้นมาอ้างภายหลังเพื่อไม่จ่ายค่าชดเชยไม่ได้
ดังนั้น หากมีข้อพิพาท ควรเก็บสำเนาหนังสือเลิกจ้าง ข้อความแจ้งเลิกจ้าง และรายละเอียดเหตุที่แจ้งในวันนั้นไว้ การเปลี่ยนคำอธิบายภายหลังเป็นประเด็นที่มีนัยสำคัญ
ไม่ผ่านการประเมินหรือสัญญาหมดอายุ ถือเป็นมาตรา 119 ไหม?
ไม่ผ่านการประเมิน: การทำงานไม่เป็นไปตามเป้าหมายอาจเกี่ยวกับเหตุผลความเหมาะสมในการเลิกจ้าง แต่ไม่ได้แปลโดยตัวมันเองว่าลูกจ้างทุจริตหรือเข้ามาตรา 119 ทุกกรณี ต้องแยกการประเมินงานออกจากข้อยกเว้นค่าชดเชย และแยกจากคำถามเรื่องเลิกจ้างไม่เป็นธรรมด้วย
สัญญามีกำหนดระยะเวลา: หลักยกเว้นค่าชดเชยสำหรับการจ้างมีกำหนดระยะเวลาที่เข้าเงื่อนไขเฉพาะอยู่ใน มาตรา 118 ไม่ใช่เพียงการอ้างมาตรา 119 ต้องดูประเภทงาน ความแน่นอนของระยะเวลา และข้อตกลงที่ทำไว้ตั้งแต่เริ่มจ้าง
ลาออกเอง: โดยทั่วไปต่างจากการถูกนายจ้างเลิกจ้าง แต่ยังต้องพิจารณาสิทธิค่าจ้างค้างจ่ายหรือวันหยุดสะสมที่มีอยู่ ไม่ใช่เหตุให้เงินทุกประเภทสูญไป
ถ้ามีข้อพิพาทควรตรวจอะไร?
- หนังสือเลิกจ้างและคำชี้แจงในวันที่สิ้นสุดงาน
- ข้อบังคับหรือคำสั่งที่ถูกอ้างว่าฝ่าฝืน รวมถึงเหตุผลว่าคำสั่งชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหรือไม่
- หนังสือตักเตือนเดิม วันที่แจ้งและเรื่องที่เตือน
- หลักฐานว่ามีการกระทำผิดจริงหรือไม่ และความเสียหายเป็นลักษณะใด
- บันทึกเวลาทำงาน วันลา เหตุขาดงาน หรือพยานเกี่ยวกับเหตุการณ์
- อายุงาน ฐานค่าจ้าง และยอดค่าชดเชยตามมาตรา 118 เพื่อแยกเรื่องสิทธิและจำนวนเงิน
เมื่อเห็นว่าตนมีสิทธิเงินตามกฎหมายแต่ไม่ได้รับ สามารถศึกษาช่องทางยื่นคำร้องตาม มาตรา 123 ด้วย
ฎีกาที่เกี่ยวข้องอ่านเพื่อเปรียบเทียบอย่างไร?
ฎีกาที่ 1458/2524 เป็นตัวอย่างเรื่องต้องตรวจคำกล่าวอ้างของนายจ้างเทียบกับข้อเท็จจริง โดยคำพิพากษาในกรณีนั้นเห็นว่าการกล่าวหาลูกจ้างทำลายทรัพย์สินจากการฉีกใบเตือนมิได้รองรับเหตุที่นายจ้างอ้างไว้ตามข้อเท็จจริงเฉพาะคดี
อย่าใช้คดีตัวอย่างเพียงเพราะมีคำว่า “ทำผิด” เหมือนกัน ต้องเปรียบเทียบลักษณะการกระทำ คำสั่งและหนังสือเตือน ความเสียหาย และหลักที่ศาลวินิจฉัยด้วย
กฎหมายและอ่านเพิ่มเติม
- มาตรา 119 — ข้อยกเว้นค่าชดเชยทั้งหกกลุ่ม
- มาตรา 118 — หลักสิทธิค่าชดเชยและข้อยกเว้นสัญญามีกำหนดเวลา
- การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม — คดีและเหตุประกอบ
กรณีของคุณต่างออกไป?
ถ้ามีหนังสือเตือน เหตุเลิกจ้าง หรือข้อเท็จจริงที่ขัดกับคำกล่าวของอีกฝ่าย สามารถตั้งคำถามโดยอธิบายเหตุการณ์และช่วงเวลาแบบไม่ระบุตัวบุคคล เพื่อค้นหากฎหมายและคำพิพากษาที่สัมพันธ์กับข้อเท็จจริงจริง
ข้อมูลนี้อธิบายข้อยกเว้นตามกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำตัดสินว่าพฤติการณ์ในคดีเฉพาะเข้าหรือไม่เข้ามาตรา 119