ภาระการพิสูจน์ในการได้กรรมสิทธิ์ที่ดินโดยอายุความ และอายุความสิทธิเรียกร้องตามสัญญาซื้อขาย
สิทธิเรียกร้องตามสัญญาซื้อขายที่ดินต้องฟ้องภายใน 10 ปี มิฉะนั้นขาดอายุความ สำหรับการอ้างกรรมสิทธิ์โดยอายุความตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382 ในที่ดินที่มีโฉนด โจทก์ต้องนำสืบก่อนว่าครอบครองโดยสงบ เปิดเผย และเจตนาเป็นเจ้าของติดต่อกัน 10 ปี ภาระพิสูจน์ตกแก่ผู้อ้าง
ให้ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ ให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคดีใหม่โดยดำเนินกระบวนพิจารณาให้ชอบแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปความ
โจทก์ฟ้องว่าจำเลยขายที่ดินมีโฉนดให้ โจทก์ครอบครองมา 10 ปีกว่า ขอให้จำเลยโอนทะเบียนหรือถอนชื่อจำเลยใส่ชื่อโจทก์ จำเลยต่อสู้ว่าให้ทำกินต่างดอกเบี้ย ศาลชั้นต้นสั่งให้จำเลยนำสืบก่อน จำเลยขาดนัด ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ที่ดินเป็นของโจทก์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
ฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 521/2493นายเคลื่อน โสนน้อยโจทก์นางไม้ หรือดอกไม้ เพ็งประดิษฐ์จำเลย ป.พ.พ. ม. 456, ม. 653, ม. 164, ม. 1382, ม. 1373 พ.ร.บ.ออกโฉนดที่ดิน (ฉบับที่ 6) พ.ศ.2479 ป.วิ.พ. ม. 84, ม. 132, ม. 177โจทก์ฟ้องว่า จำเลยขายที่ดินมีโฉนดให้ และโจทก์ได้ครอบครองมา 10 ปีกว่าแล้ว ขอให้จำเลยโอนแก้ทะเบียนให้โจทก์ตามสัญญาซื้อขายหรือให้ถอนชื่อจำเลยออกใส่ชื่อโจทก์ในโฉนดแทน จำเลยต่อสู้ว่าได้มอบที่ดินให้โจทก์ทำกินต่างดอกเบี้ยเงินกู้ดังนี้ ประเด็นตกเป็นหน้าที่โจทก์นำสืบก่อน เพราะภาระการพิสูจน์ว่า การครอบครองของโจทก์ได้เป็นไปโดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของยังคงตกอยู่แก่โจทก์ทั้งนี้เพราะการอ้างถึงการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ที่ดินตามมาตรา 1382 สำหรับที่ดินที่มีหนังสือสำคัญ แสดงกรรมสิทธิ์ว่าเป็นของผู้อื่นอยู่แล้วนั้น ผู้อ้างจะต้องแสดงหลักฐานให้เป็นที่พอใจต่อศาล ศาลจึงจะมีคำพิพากษาหรือคำสั่งแสดงการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์เพื่อการจดทะเบียนตามบทบัญญัติแห่งพ.ร.บ.ออกโฉนดที่ดิน (ฉบับที่ 7)2486มาตรา 14 และกฎกระทรวงมหาดไทยลงวันที่ 1 มกราคม 2486ข้อ 1 ศาลชั้นต้นสั่งให้จำเลยมีหน้าที่นำสืบก่อน ซึ่งเป็นการไม่ชอบ การที่จำเลยต้องขาดนัดพิจารณาเพราะหน้าที่นำสืบก่อนต้องตกแก่จำเลยโดยไม่ชอบเช่นนี้ เป็นการสมควรให้ได้มีการพิจารณาคดีใหม่ โดยดำเนินกระบวนพิจารณาให้ชอบ แล้วพิพากษาใหม่ตามรูปความ ฟ้องขอให้ศาลบังคับลูกหนี้กระทำการชำระหนี้ตามสัญญาที่ได้ทำกันไว้อันเป็นการขอให้บังคับตามสิทธิเรียกร้องนั้น จะต้องฟ้องเสียภายในระยะเวลา10 ปี มิฉะนั้นขาดอายุความโจทก์ฟ้องว่า ที่ดินพิพาทมีชื่อนายมูลนางแก้วเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ในโฉนด จำเลยรับมรดกแล้วเมื่อ 18 ปีมานี้ จำเลยได้ทำหนังสือสัญญาขายที่